درج شکایت معلمان کرمانشاه به دلیل تاخیر در پرداخت نشدن حقوقشان در روزنامه بیستون/ سال ۱۳۰۴

عدم پرداخت حقوق و دستمزد معلمان از گذشته تا امروز
یادداشتی بر یک سند تاریخی

طبق سند منتشرشده، معلمان کرمانشاه در سال ۱۳۰۴ نسبت به عدم پرداخت حقوق و دستمزد خود اعتراض کرده‌اند. تا آنجا که در سند مشخص است، چنین آمده است:

«چون مدتی است حقوق معلمان مدارس کرمانشاه پرداخت نشده و زندگیِ آنان دچار سختی گردیده، چندین مرتبه به مقامات مسئول مراجعه کرده‌اند ولی نتیجه‌ای حاصل نشده است. معلمان از دولت می‌خواهند هرچه زودتر نسبت به پرداخت حقوق معوقه اقدام نماید تا از ادامهٔ تعطیلیِ درس و اختلال در کار مدارس جلوگیری شود.»

این اعتراض در روزنامهٔ محلی «بیستون» منتشر شده است. همچنین در سندی دیگر از ادارهٔ معارف ـ که زیرمجموعهٔ وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه بوده ـ خواسته شده به این مسئله رسیدگی شود. در بخشی از این دستور اداری آمده است:

«با توجه به اهمیت موضوع، مستدعی است دستور فرمایید اقدامات لازم برای پرداخت حقوق معوقهٔ معلمان صورت گیرد تا از تعطیلی کلاس‌ها و ایجاد اختلال در امور آموزشی جلوگیری شود.»

نهادینه‌شدن گام‌به‌گام آموزش نوین از دستاوردهای انقلاب مشروطه است که در اوایل قرن گذشته با چالش‌های جدی روبه‌رو بود؛ از جمله اینکه سال‌های پایانی قاجاریه و برآمدن رضاخان روند آن را مختل کرده بود. قاجاریه به پایان رسیده بود اما عملاً رضاخان هنوز تاج‌گذاری نکرده بود. بااین‌حال، شرایط آن‌قدر استبدادی نشده بود که معلمان نتوانند هم در روزنامهٔ محلی نامهٔ اعتراضی منتشر کنند و هم به‌صورت ضمنی حکومت را به تعطیلی کلاس‌های درس تهدید نمایند و وزارت معارف را وادار کنند به شکایت آنان رسیدگی کند.

این اسناد نشان می‌دهند:
مسئلهٔ معیشت و دستمزد، از روز نخست شکل‌گیری آموزش مدرن در ایران دغدغهٔ معلمان بوده و حکومت‌ها تا امروز توجهی به آن نداشته‌اند.
در میان این اسناد می‌توان ریشه‌های تاریخی جنبش معلمان، مطالبات، شیوهٔ مطالبه‌گری و نوع مواجههٔ حکومت را واکاوی کرد.
حال سؤال اساسی این است: چرا پس از صد سال، همچنان معلمان و بازنشستگان در کرمانشاه برای تحقق طبیعی‌ترین حق ـ یعنی حقوق و دستمزد عادلانه برای تأمین یک زندگی شرافتمندانه ـ باید هر هفته تجمع برگزار کنند؟